Blog

Wat is stress?

Geschreven op 18 oktober 2016

In mijn omgeving zijn er maar weinig mensen die niet druk zijn. We zijn altijd in de weer. Eindeloze to-do lijsten. Niet alleen op het werk, maar ook thuis. ‘Druk zijn’ lijkt iets van deze tijd. Veel Nederlanders hebben dagelijks te maken met stress, in meer of mindere mate. Maar, wat is stress nu eigenlijk?

Druk, stress, overspannenheid, burn-out en bore-out. Allemaal termen die je geregeld voorbij hoort komen. Zowel privé als op het werk. De media bericht er regelmatig over. In tijdschriften zijn er altijd wel artikelen te lezen waarin je tips kunt lezen om stress te verminderen.

Meer dan 1 miljoen mensen loopt jaarlijks het risico op een burn-out en andere werk gerelateerde psychische ziektes. Binnenkort vindt de Week van de Werkstress weer plaats van 14 t/m 17 november. Kortom, stress is een ‘hot item’.

Er zijn vele definities van stress. Als je naar de definitie van stress in de online van Dale kijkt staat er het volgende:

Stress
‘aanhoudende geestelijke druk; spanning’

Een andere definitie (in het Engels) van stress is de volgende (Merriam-Webster):

‘a state of mental tension and worry caused by problems in your life, work, etc.’
‘something that causes strong feelings of worry or anxiety’
‘physical force or pressure’


Stress is subjectief
Stress heeft te maken met spanning. Met druk. Stress kan mentaal, lichamelijk of emotioneel zijn. Stress is subjectief. Waar de ene persoon al stress ervaart als hij denkt aan administratieve taken (zoals ik), haalt de ander hier juist energie uit. Ook omgevingen kunnen stressvol zijn. En ook hierbij geldt, wat voor de ene persoon een stressvolle omgeving is, is voor een ander juist inspirerend.

Stress is niet per definitie slecht. We hebben een bepaalde mate van spanning nodig. Stress kan helpen bij het leveren van prestaties en zorgt dat we in actie komen. Zolang we zorgen voor voldoende en regelmatige ontspanning, kunnen we de gezonde spanning weer los laten en kan het lichaam zich weer herstellen.

Uitdaging van het loslaten van spanning
Juist die ontspanning, het loslaten van de spanning, is in deze tijd zo lastig. We moeten zoveel. De verwachtingen zijn hoog. We zien andere mensen die succesvol zijn en voelen een druk om dit ook te bereiken. We vergelijken onszelf. We hebben het gevoel alsof we alle ballen in de lucht moeder moeten houden.

Omgeving en prikkels
We worden bovendien overspoeld worden door allerlei prikkels van buitenaf. Een omgeving kan op die manier ook stressvol werken. Bovendien hebben we dag en nacht onze telefoon bij ons, zijn we altijd en overal bereikbaar, waardoor we onszelf nog een nieuwe lading aan prikkels geven en ons lichaam altijd paraat staat.

Van stress naar burn-out
Wanneer we onvoldoende ontspannen om de opgebouwde spanning in ons lichaam los te laten, dan kunnen we lichamelijke, mentale en emotionele klachten krijgen. Houdt de spanning te lang aan, dan kan dit omslaan in ongezonde stress, overspannenheid en uiteindelijk in een burn-out. Dit is een geleidelijk proces.

Vaak gaan er maanden of zelfs jaren overheen voordat je uiteindelijk in een burn-out terecht komt. De stress, spanning, heeft zich door de tijd opgebouwd in je lichaam en komt er ‘opeens’ uit.

De ‘vecht of vlucht reactie’
Op het moment dat we in de stress schieten geeft ons brein een signaal af naar ons lichaam waardoor we in staat van paraatheid worden gebracht. Adrenaline en cortisol komen vrij en ons lichaam wordt klaargestoomd om te vluchten of om te vechten, waardoor onder andere:

- je bloeddruk omhoog gaat
- je hartslag stijgt
- je ademhaling stijgt
- je spijsvertering op een laag pitje gaat
- je spieren zijn aanspannen
- het bloed uit je gezicht wegtrekt
- je gaat zweten

Deze stress respons of ook wel de bekende ‘vecht of vlucht’ reactie is een natuurlijke reactie van ons lichaam op stress waar we sinds de oertijd ook al mee te maken hadden. Toen we achtervolgd werden door leeuwen en tijgers.

Tegenwoordig zijn deze leeuwen en tijgers toeterende auto’s, deadlines, to-do lijsten en e-mails en WhatsApp berichtjes op onze telefoon. De stressors zijn anders, maar in ons lichaam vindt nog precies dezelfde reactie plaats.

Wanneer deze stress reactie te lang aanhoudt en we geen tijd nemen om te rusten en herstellen, blijven de stresshormonen rondgaan en kan dit uiteindelijk zorgen voor uitputting van lichaam en geest.

In de volgende filmpjes wordt uitgelegd hoe de stress reactie werkt:


Video: How stress affects your body

 

Video: The Stress Response – Fight or Flight

 

Video: Why Zebras don’t get Ulcars



Autonome zenuwstelsel
Bij deze ‘vecht of vlucht' reactie is het autonome zenuwstelsel betrokken. Je lichaam heeft twee zenuwstelsels. Het centrale zenuwstelsel en het autonome zenuwstelsel. Het autonome zenuwstelsel werkt, de naam zegt het al, autonoom. Onze wil heeft daar geen invloed op. We kunnen dit stelsel alleen indirect beïnvloeden.

Het autonome zenuwstelsel regelt diverse onbewuste processen in je lichaam. Denk hierbij aan je ademhaling, hartslag, bloeddruk, spijsvertering. Deze processen werken over het algemeen vanzelf. Het zou wat zijn als je daar elke minuut na moet denken of je überhaupt ademt!

Gaspedaal en Rempedaal
Het Autonome zenuwstelsel kun je onderverdelen in de sympathicus en de parasympathicus. De sympathicus kun je zien als het gaspedaal en zorgt ervoor dat we vechten of vluchten, overleven en presteren. De eerder genoemde stress reactie, wordt in werking gezet. Actie en inspanning horen hierbij.

De parasympathicus is de tegenhanger van de sympathicus en is als het ware het rempedaal. Het zorgt dat we na actie weer kunnen opladen. Hier horen herstel en ontspanning bij.

Hoe vaker we ons gaspedaal intrappen en hoe minder vaak we op de rem trappen, hoe moeilijker het wordt om ons rempedaal te vinden en daadwerkelijk te gebruiken.

Balans
Ontspanning wordt vaak gezien als lui en niet productief. In een tijd waar alles beter, sneller, productiever en efficiënter is ontspanning nu niet direct het eerste waar je aan denkt. Je hebt immers nog allemaal dingen te doen. Echte ontspanning van lichaam en geest is daarom ook uitdaging voor veel mensen.

Bovendien, hoe meer stress we hebben, hoe moeilijker het wordt om het gaspedaal te los te laten en het rempedaal te vinden. Het is de kunst om een juiste balans te vinden tussen het gebruik van het gas- en rempedaal.

Kortom
Stress is nog steeds een hot item. Het is subjectief. Er is lichamelijke, mentale en emotionele stress. De ‘vecht en vlucht’ reactie is een natuurlijke stress reactie. We hebben deze reactie nodig bij gevaar, bij prestaties en actie.

Wanneer we niet zorgen voor voldoende ontspanning, blijven in de actie modus staan. Het wordt dan steeds moeilijker om het gaspedaal los te laten. In het ergste geval zorgt aanhoudende stress ervoor dat je het gaspedaal niet meer los kunt laten en vlieg je uit de bocht.

Een juiste balans en afwisseling tussen inspannen en ontspanning is dan ook belangrijk om een burn-out te voorkomen.

Ben jij iemand die moeite heeft om het gaspedaal los te laten en het rempedaal te gebruiken?

Reageer op dit bericht